Bij alle veranderingen kunnen we de windrichting niet bepalen…….

Maar we kunnen wel met elkaar de zeilen bijzetten…………

De hele dag zijn wij hulpverleners met van alles en nog wat bezig. we hebben onze werkzaamheden. Dus het is logisch dat we daar veel van onze tijd aan besteden. De meeste hulpverleners doen dat zo al jaren lang. Wat daarbij wel eens aan de aandacht ontsnapt is dat hulpverleners zich afvragen wat zij doen. Ik bedoel dan niet wat voor werk, maar wat we doen. Hoe worden de dingen gedaan. Waarom doen hulpverleners dingen op een bepaalde manier. Waarom wordt iets op ‘mijn’ manier gedaan? Dat is wel een interessante vraag.

Wat blijkt namelijk? veel hulpverleners leven hun leven op de automatische piloot. “Zo doe ik dat mijn hele leven al” wordt er dan gezegd. Of er wordt gezegd dat bepaalde zaken in een instelling altijd al op een bepaalde manier gebeurden. En dat is vaak een regen genoeg om er niets aan te (willen) veranderen.

De illusie is dan dat het lijkt alsof er bewust voor een bepaalde levenswijze wordt gekozen, maar niets is minder waar. Het blijkt dat vele overtuigingen en gedragingen een reactie zijn op eerdere gebeurtenissen. Zo is de ’stoere hulpverlener’ soms gewoon een slachtoffer van eigen onzekerheid. Hij weet geen andere manier om daarmee om te gaan dan de wereld om hem heen te intimideren. Dan voelt hij de pijn van zijn eigen onzekerheid niet. En misschien is dat aardige meisje wel een kruidvat van woede. Omdat ze bang is voor ruzie probeert ze het iedereen naar de zin te maken. Haar omgeving en zijzelf vinden dat (tot op zekere hoogte) aangenaam, maar vanbinnen wodt haar innerlijke strijd. En misschien gebruikt die zielige collega, die het toch zo moeilijk heeft, haar slachtofferschap wel om iedereen te manipuleren.

Dus het uiterlijke gedrag (stoer, aardig en zielig) is soms helemaal niet echt. Het is een reactie op een gevoel dat we liever niet voelen. Door zelf in die reactie te geloven lijkt ons doen en laten onder controle, maar het is niet meer dan een gespeeld toneel. Interessante vraag dus: waarom leef ik mijn (werk)leven op mijn manier?

2008 JP

Onze clienten zijn onze klanten. En klanten moeten op een juiste wijze benaderd worden. Anders raak je hen kwijt, letterlijk of figuurlijk. Een goede bejegeing is dus belangrijk. Vooral in het omgaan met de emoties van onze clienten. En over emoties wordt heel wat gepraat in de zorg. Soms op een goede wijze. Jammer genoeg vaak ook niet…..

Emoties, wat kunnen ze mooi zijn. Ik kan er soms ontroerd van raken. Maar ze zijn tegelijk ook zo heel teer. Grote voorzichtigheid is geboden. Mensen maken zo vlug wat kapot. Onze woorden doen soms alleen maar afbreuk aan de ander. Tegelijkertijd wordt er van hulpverleners wel een professionele houding verwacht. Zeker op emotioneel gebied.

Een probleem is, dat er in emotieland een taal wordt gesproken, die bijna niet onder woorden is te brengen. Denk bijvoorbeeld aan de vijf basisemoties: Bang, boos, blij, bedroefd, beschaamd. Het uitspreken van deze woorden gaat nog wel. Maar vind er in het gesprek met de client maar eens de juiste woorden voor. Eigenlijk zijn het onuitsprekelijke zaken. Onze taal, hoe ontoereikend kan die toch zijn.

Taal en taal is twee. Waar onze clienten het écht niet van moeten hebben is van beschrijvende taal, van proza. Een taal die definieert. In feite een zeer oppervlakkige taal. Ze lijkt heel nauwkeurig. Soms heel treffend. Soms heel melodieus. Maar ze heeft geen diepgang. Het is ééndimensionale taal. Eigenlijk betekent deze taal niet méér dan wat ze in woorden vastlegt. Juist, omdat ze zo zakelijk is, is ze niet ter zake…..

Gelukkig kan taal ook anders zijn. Naast het beschrijvende proza is er de poezie. De poezie die oproept, aanduidt en suggereert. Poezie is heel bescheiden. Ze weet dat hevig verdriet en hevige vreugde zich niet laten verwoorden. Poezie kan eigenlijk maar één ding doen: ruimte scheppen. Een warme, creatieve ruimte, waarin het onzegbare een kans krijgt. Dat gebeurt met woorden, regel voor regel. Maar daar gaat het eigenlijk niet om. Het gaat niet om wat er op papier staat. Juist wat er níet staat: dat is de essentie. Of dat wat er tússen staat. Tussen de regels.

Kijk eens eerlijk naar jezelf. Welke taal gebruik jij in het gesprek met de client. Denk daar eens over na. Het gaat iedereen aan. Niemand uitgezonderd. Denk toch eerst na voordat je wat zegt. Terughoudendheid is geboden.

O ja, ik hoor soms namaakpoezie. Het lijkt heel wat, maar eigenlijk is het gewoon een veredelde vorm van proza. Toch hoor ik gelukkig ook echte poezie. Zij is heel bescheiden. Exacte beschrijvingen liggen haar niet. Ze beperkt zich tot omschrijvingen. Ze biedt alleen maar een omarming voor onuitsprekelijke menselijke ervaringen. Nou ja, alleen maar. Staan er geen regels, dan staat er ook niets tussen de regels. Dat is de andere kant. Dan blijft het papier blanco. Dan blijft het stil. Angstig stil……..

2007 JP

Ik geef het maar gewoon eerlijk toe: er zijn tientallen verkeersborden waar ik geen idee van heb wat ze betekenen. Maar als ik gewoon goed oplet, is er niets aan de hand, als ik maar de belangrijkste borden ken, zoals verboden in te rijden, u hebt voorrang en toegestane snelheid. Jij kent wel alle borden zeg je? Ik geloof er niets van!

We denken dat we alle borden kennen, maar in werkelijkheid maken we onderscheid tussen belangrijke en onbelangrijke verkeersborden. DEe belangrijke slaan we op in ons korte termijn geheugen, de onbelangrijke negeren we gewoon en na een aantal jaren vergeten we de betekenis ervan. Onderweg valt je oog ook maar op een paar van die borden, want je let ondertussen op belangrijker zaken zoals flitspalen en motoragenten.

Kijk eens om je heen en verwonder je om de tientallen, honderden, duizenden verkeersborden waarmee ons land is bezaaid: zachte berm, kans op gladheid, uitrit, hectometerpaaltje, einde bebouwde  kom, einde invoegstrook. De één of andere verkeersdeskundige heeft het nodig gevonden om elke tien meter een verkeersbord te planten.

Ik denk, maar ik ben absoluut geen deskundige op dit gebied, dat meer dan de helft van alle borden weg kan zonder dat er nare ongelukken van komen. Je moet mensen niet alles voorkauwen en voorschrijven. Je moet mensen soms ook dwingen om hun verstand te gebruiken. Wat zou dat heerlijk zijn: iedereen loopt, fietst, manoeuvreert, rolstoelt en rollatort dan door elkaar heen. Iedereen past dan automatisch zijn snelheid aan en zoekt oogcontact met de andere weggebruikers.

Hoeveel bordjes plaats jij eigenlijk op de weg van je clienten? en kan jij al die regeltjes allemaal onthouden? Ik niet in ieder geval en mijn clienten ook niet. Wij zitten vaak vastgeroest in ons denkpatroon, dat als er iets mis zou kunnen gaan, wij dan maar de boel moeten dichtspijkeren met allerlei bordjes en regeltjes. Die regulereing zorgt vaak weer voor nieuwe problemen, die dus weer gereguleerd moeten worden. Zo hebben we een woud van wetjes en regeltjes gekregen, allemaal met nobele doelen, die geen van alle ooit bereikt zullen worden.

De weg naar slavernij is geplaveid met goedbedoelde regeltjes! Leg je begeleidingsstijl hier eens naast. Laat jijj je clienten lijden onder allerlei regeltjes of begeleid jij hen waar nodig? Regels overbodig? Nee zeker niet, maar er zijn wel veel overbodige regels : overdaad schaadt!

2005 JP

Ik wil even niet aan mijn werk denken. Ik zit buiten, in de zon, een boek te lezen. Al lezende zie ik boven mijn boek uit een insect met prachtige vleugels. Ze is nu hier, dan daar en komt echt overal. Plotseling valt mijn oog op een ander insect. Een insect met een meer besliste manier van vliegen. De kleuren zijn niet zo heel bijzonder. Misschien een reden dat dit insect mij eerst ontging.

Zijn rondfladderende buur strijkt dan hier, dan daar neer en steekt zijn snuitje bevallig omlaag, waar maar een druppel nectar aanwezig is. Dit insect doet het anders. Het heeft een heel andere manier van bezig zijn. Is de nectar verboren, dan zoekt hij overal, totdat hij die vindt. Is de bloemkelk dicht, dan duwt hij voorzichtig de blaadjes uiteen. Zijn mede-insect met de beschilderde vleugels heeft geen geduld voor zo’n moeilijk en langdurig zoeken.

Terwijl ik verder wil gaan met het lezen van mijn verhaal moet ik ongewild aan mijn werk denken. Iedere cliënt is ook een verhaal. Het is jouw en mijn taak om dit unieke verhaal te lezen. Oog te hebben voor de grote lijnen, de diepere lagen, ja voor allerlei verrassende details. Wie is die ander toch? Regel voor regel, bladzij voor bladzij, hoofdstuk voor hoofdstuk volg je zo de cliënt. Ik kom hulpverleners tegen die hun cliënten alleen maar vluchtig doorbladeren. Al heel snel hebben ze het gezien en hun conclusie getrokken. Wat hebben zij een cliënt toch snel úit’. Maar dat is geen lezen. Dat is haastig consumeren, net als een vlinder. Van het eigenlijke verhaal dringt er niets tot hen door. Beledigend is het zoals zij hun cliënten even ter hand nemen om hen dan vervolgens weer vlug weg te leggen, net als een krant die weer op de stapel kan.

Ik kom gelukkig ook hulpverleners tegen die hun cliënten niet terzijde leggen. De cliënt blijft hen boeien, verwonderen en ontroeren. Zij weten, dat begeleiden vooral hérlezen is. En steeds vallen er weer andere accenten, openen zich nieuwe vergezichten. Wat kunnen zij uitkijken naar het verdere verloop van het verhaal. Naar de volgende bladzijde, het volgende hoofdstuk.

Ineens moet ik aan jou denken. Jij die overal een oplossing voor weet. Je bent dan hier, dan daar en lijkt echt alles aan te kunnen. Misschien wordt je wel vaak bewonderd. Maar….verdiep je je wel echt in je cliënten? Trek je niet te snel je conclusies? Ben je geen vlinder?

O ja, voordat ik weer verder ga met mijn boek, ik zou je bijna over het hoofd zien. Je lijkt net een bij! Ja jij, die het druk genoeg heeft met de eigen taken. Jij die stilletjes opereert op de achtergrond. Jij die duidelijk de grenzen van het eigen kunnen aangeeft. Jij die bij weinig cliënten veel, maar goed werk verricht. Weet je, je krijgt misschien niet zo veel complimenten. Dan doe ik het maar vanaf deze plaats: Ik ben blij met de bijen en mijn cliënten ook!

2005 JP

Sommige mensen vinden hun eigen mening belangrijker dan die van hun collega. Ja, ik heb het over jou! Jij, die je vaak irriteert aan je collega’s. Jjij, die vindt dat zij jouw ideeën zo dicht mogelijk moeten benaderen. Besef jij eigenlijk wel dat anderen door jouw gedrag geen ruimte voor hún inbreng ervaren? Eerlijk gezegd vind ik je behoorlijk eigenwijs en egoïstisch! Er zijn namelijk tig-miljard mensen op deze wereld met ieder hun eigen zienswijze op bepaalde zaken. En die lopen gegarandeerd uiteen. Wees eens eerlijk: waarom zou jouw mening de enige juiste zijn?

Onlangs hoorde ik van een collega dat zij zich geërgerd had aan de harde muziek op het dagcentrum waar een cliënt werkt. Dat was haar mening. Maar zij vergat dat die 30 andere cliënten en begeleiders die daar werken, er wel veel plezier van hebben en dat er dus tenminste twee manieren zijn om iets te ervaren.

Alles wat niet overeenkomt onze opvattingen, veroorzaakt een bepaalde vorm van spanning. Van bijna onmerkbaar tot heel intens. Je moet op een dag maar eens turven hoe vaak je dit soort spanning ervaart: Een cliënt werkt niet mee tijdens een dienst. Een collega zegt iets verkeerds. Een andere collega maakt een flauwe grap. Je manager vraagt iets van je en je hebt het al zo druk. En die collega van jou moet ook maar eens wat netter rapporteren.

Het feitelijke probleem is dat onze denkbeelden niet overeenkomen met de harde werkelijkheid.Maar wees eens eerlijk. Er zijn maar weinig situaties waarin er maar één norm is. Er zijn Christenen en Moslims, PvdA’ers en SGP’ers, mannen en vrouwen, dominees en dieven. Je kunt er dus op rekenen dat er altijd wel mensen zijn die een andere overtuiging hebben.

Je kunt anderen altijd de schuld blijven geven van jouw irritatie en hen blijven tegenwerken. Op deze manier wordt jouw opvatting in stand gehouden. Je kunt ook toegeven dat het jouw verwachtingspatroon is wat problemen geeft en dat proberen los te laten. Maar dat is meestal gemakkelijker gezegd dan gedaan. En misschien wil je dat eigenlijk ook helemaal niet.

Je hebt allerlei kennis en ervaring. Je collega trouwens ook. Daarmee kon je altijd oordelen over alles wat er in je blikveld terecht kwam. Vaak werkte dat in jouw ogen ook wel goed. Je kwam altijd waar je wezen wilde en mensen hadden vaak nog respect voor je opvattingen ook. Waarom zou je het dan veranderen?

Mag ik jou een tip geven? Beken eerst maar dat jij zelf de irritatie veroorzaakt. Het is immers jouw norm en jouw interpretatie van een situatie. Jij bent dus de enige die kan leren iets op een andere manier te benaderen.

Beste hulpverlener, mag ik je wat vragen? Houd jij al rekening met de mening van een ander? Als elke mening telt. Dus ook die van je collega. Wel eens van samenwerken gehoord?

2006 JP

Met verwondering denk ik nog aan mijn oude leraar Nederlands. Zijn pensioen kwam al dichtbij. Wat deed hij een moeite om ons, jonge pubers, de beginselen van de Nederlandse taal bij te brengen. Keer op keer had hij geduld met ons. Nu pas besef ik, dat ik toen beter had moeten opletten. Ik was op zoek naar het de omschrijving van het woordje ‘ons’. Was dat nou een aanwijzend voornaamwoord? Was dat een lidwoord? Ik wist het niet meer. Mijn schoolboeken, met daarin aantekeningen van mijn oude leraar, brachten uitkomst: het is een bezittelijk voornaamwoord.

Bezittelijk…. eigenlijk is dat maar een beklemmend woord. Hoe vaak hebben wij het niet over onze cliënten, met de nadruk op het woordje ons. Het lijk wel alsof wij de eigendomsrechten hebben. Maar… hoe eigen de cliënt ook is, ons eigendom, ons bezit wordt hij absoluut niet. En hij zal het nooit worden ook. Het zou het einde van ons hulpverlenerschap zijn.

Het is een feit dat daar waar de principiële vrijheid van de ander het meest gerespecteerd zou moeten worden, dus in onze relatie van hulpverlener en cliënt, de bezitterigheid genadeloos kan toeslaan. Cliënten worden soms gewoonweg gevangen gehouden door hun begeleiders. Dit is een zeer ernstige schending van  de menselijke rechten die een cliënt ook heeft.

Goede hulpverlening is die hulpverlening die ook vrijheid geeft. Cliënten zullen zichzelf alleen geven, zolang hun innerlijke kern, het centrum van hun identiteit, onaangetast blijft. Op deze manier ontstaat er ook een basis voor een goede begeleiding en een goed contact met de client. Hulpverleners die hun client willen bezitten zullen deze gegarandeerd verliezen.

2005 JP

]]> http://janpons.wordpress.com/2008/07/22/van-wie-is-de-client/feed/ 0 janpons http://janpons.wordpress.com/2008/07/22/het-is-maar-hoe-je-het-bekijkt/ http://janpons.wordpress.com/2008/07/22/het-is-maar-hoe-je-het-bekijkt/#comments Tue, 22 Jul 2008 20:03:07 +0000 janpons http://janpons.wordpress.com/?p=18 ]]>

Context, samenhang, overzicht, panorama, invalshoek, oogpunt, optiek, standpunt, zienswijze, verwachting. Zomaar wat losse woorden? Nee, zeker niet. Het zijn synoniemen voor het woord perspectief’.                                                                                                                                                                                                                                              Perspectief, het betekent zoiets als hoe je tegen zaken en dingen aankijkt. Toch zit er meer in dit woord. Bijvoorbeeld de uitdrukking ‘dat biedt goede perspectieven.’ Het gaat dan over mogelijkheden die er zijn. Maar voor meerdere mogelijkheden, moet je wel weer verschillende invalshoeken en zienswijzen hebben. Het is maar hoe je het bekijkt!

Hoe kijk jij tegen de dingen aan die er gebeuren? Bepaal jij wat er gebeurt of bepaalt wat er gebeurt jouw? Gaat het goed op de locatie waar jij werkt, omdat jij dat vind of voel jij je goed omdat je zo’n fijne werkomgeving hebt? Gaat het slecht met de stichting waar je werk of vind je dit? Heb je lastige cliënten of hebben de cliënten een lastige medewerker? Heb je een slechte manager of vind je dat? Is het leven tot op zekere hoogte maakbaar of maakt het leven je tot wie je bent? Heb ik een probleem of heeft het probleem mij? Het is maar hoe je het bekijkt.

Je kunt op verschillende manieren naar zaken en personen kijken. Het hangt er vanaf waar je gaat staan. Soms ben je gevangen in een enkel perspectief en voelt een probleem echt als een probleem. Voorbeeld: “ik loop nu al de hele dag door de stad en ik kan nergens goede handschoenen vinden, ik krijg er hoofdpijn van en die parkeergarages kosten me handenvol geld!” Vastzittend in de zelfbedachte eis, dat er even snel een paar handschoenen gekocht moeten worden is er inderdaad een probleem. Maar door even ergens anders te gaan ‘staan’ (er anders naar te kijken) is het probleem foetsie: “Ik doe gewoon die jas met die diepe zakken aan. Die handschoenen komen wel.” Het is maar hoe je het bekijkt.

Nu is dit een erg simpel voorbeeld, maar veel problemen zien er anders uit als we er anders naar durven kijken. Dan kun je bedenken dat al die veranderingen en reorganisaties wellicht geen probleem zijn, maar misschien een kans om eindelijk iets leukers te gaan doen. Dan kan ruzie een opening naar meer begrip zijn. Dan kan een crisis op de werkvloer het begin zijn van een beter verhouding. Verwijdering tussen collega’s kan dan ruimte bieden voor toenadering. En misschien kom je er dan achter dat die lastige cliënten helemaal niet zo lastig zijn, maar gewoon hard aan hun eigen zelfstandigheid werken. Het is maar hoe je het bekijkt.

Het is niet altijd eenvoudig te zien dat er meer kanten aan een situatie zitten, maar het biedt wel goede perspectieven. En uiteindelijk voorkomt het ook veel problemen. Hoe kun je dit doen? Door simpelweg naar de ander te luisteren. Door de ander ruimte te geven. Door de ander serieus te nemen. Er zijn vaak meer benaderingen van een probleem mogelijk. Daarin heb je elkaar nodig. Het is maar hoe je het bekijkt!

2007 JP

Het gezegde luidt: Stille wateren hebben diepe gronden, maar het murmelende beekje is ondiep.  Dit is te zien in de praktijk van het leven. Mensen van veel woorden zijn zelden mensen van grote daden.  Je kunt wel veel praten, maar vaak worden er dan dingen besproken waar je geen verstand van hebt. Op deze manier breng je je eigen dwaasheid aan het licht.                                                                                                                                                                                                                                                                                  Als je onwetend ben over iets en je houdt je eigen stil, kan je voor verstandig doorgaan. Maar als je praatziek bent maakt je zelf je gebrek aan verstand openbaar.

2005 JP

Op sommige dagen lijkt er gewoon helemaal niets te gebeuren. Je word wakker en dan weet je het al: vanavond zeg ik tegen mezelf: wat heb ik nou eigenlijk gedaan vandaag? Allerlei kleine klusjes rijgen zich aaneen, maar geen van allen zijn ze de moeite van het vermelden waard. Tussendoor drink je koffie en thee en voor je het weet is de avond alweer aangebroken. en dan komt het: “wat heb ik nou eigenlijk gedaan vandaag?” Soms komt er een licht schuldgevoel bij kijken. Er had eigenlijk meer gepresteerd moeten worden. In de loop van de dag krijg je het in de gaten: dit is weer zo’n dag! Ter geruststelling ga ik dan wel eens iets heel concreets doen, bijvoorbeeld de heg knippen of boodschappen doen. Het voordeel daarvan is dat er een duidelijk begin en einde aan zit, zodat je op een bepaald moment kunt zeggen: ik ben klaar! Dat is het voordeel van handenarbeid.Maar veel mensen zijn dag in dag uit met hun hoofd bezig en dan is het moeilijker om een duidelijk begin en einde vast te stellen. Voor je het in de gaten hebt, ben je met tien dingen tegelijk bezig, want alles vraagt tegelijk om aandacht. Vooral dát zorgt ervoor, dat er aan het einde van de dag niets af is, terwijl je heel druk bezig bent geweest.Voor mij dreigt vandaag ook zo’n dag. Als ik van tevoren bedenk wat er allemaal nog ‘moet’, loop ik het risico, dat er niets uit mijn handen komt, omdat mijn hoofd voortdurend bezig is met dat lijstje. Ik merk het al als ik dit stukje aan het schrijven ben. Het to-do lijstje voorkomt dat ik de rust heb om mijn gedachten aaneen te laten rijgen. Er is dus maar één ding te doen. Een keuze maken: “Ik zie wel wat ik doe en de rest komt een andere keer.” Dat werkt. Ik tik in: “Op sommige dagen….”. Zo, dat is ook weer af.

2008 JP