Proza of poezie?

Onze clienten zijn onze klanten. En klanten moeten op een juiste wijze benaderd worden. Anders raak je hen kwijt, letterlijk of figuurlijk. Een goede bejegeing is dus belangrijk. Vooral in het omgaan met de emoties van onze clienten. En over emoties wordt heel wat gepraat in de zorg. Soms op een goede wijze. Jammer genoeg vaak ook niet…..

Emoties, wat kunnen ze mooi zijn. Ik kan er soms ontroerd van raken. Maar ze zijn tegelijk ook zo heel teer. Grote voorzichtigheid is geboden. Mensen maken zo vlug wat kapot. Onze woorden doen soms alleen maar afbreuk aan de ander. Tegelijkertijd wordt er van hulpverleners wel een professionele houding verwacht. Zeker op emotioneel gebied.

Een probleem is, dat er in emotieland een taal wordt gesproken, die bijna niet onder woorden is te brengen. Denk bijvoorbeeld aan de vijf basisemoties: Bang, boos, blij, bedroefd, beschaamd. Het uitspreken van deze woorden gaat nog wel. Maar vind er in het gesprek met de client maar eens de juiste woorden voor. Eigenlijk zijn het onuitsprekelijke zaken. Onze taal, hoe ontoereikend kan die toch zijn.

Taal en taal is twee. Waar onze clienten het écht niet van moeten hebben is van beschrijvende taal, van proza. Een taal die definieert. In feite een zeer oppervlakkige taal. Ze lijkt heel nauwkeurig. Soms heel treffend. Soms heel melodieus. Maar ze heeft geen diepgang. Het is ééndimensionale taal. Eigenlijk betekent deze taal niet méér dan wat ze in woorden vastlegt. Juist, omdat ze zo zakelijk is, is ze niet ter zake…..

Gelukkig kan taal ook anders zijn. Naast het beschrijvende proza is er de poezie. De poezie die oproept, aanduidt en suggereert. Poezie is heel bescheiden. Ze weet dat hevig verdriet en hevige vreugde zich niet laten verwoorden. Poezie kan eigenlijk maar één ding doen: ruimte scheppen. Een warme, creatieve ruimte, waarin het onzegbare een kans krijgt. Dat gebeurt met woorden, regel voor regel. Maar daar gaat het eigenlijk niet om. Het gaat niet om wat er op papier staat. Juist wat er níet staat: dat is de essentie. Of dat wat er tússen staat. Tussen de regels.

Kijk eens eerlijk naar jezelf. Welke taal gebruik jij in het gesprek met de client. Denk daar eens over na. Het gaat iedereen aan. Niemand uitgezonderd. Denk toch eerst na voordat je wat zegt. Terughoudendheid is geboden.

O ja, ik hoor soms namaakpoezie. Het lijkt heel wat, maar eigenlijk is het gewoon een veredelde vorm van proza. Toch hoor ik gelukkig ook echte poezie. Zij is heel bescheiden. Exacte beschrijvingen liggen haar niet. Ze beperkt zich tot omschrijvingen. Ze biedt alleen maar een omarming voor onuitsprekelijke menselijke ervaringen. Nou ja, alleen maar. Staan er geen regels, dan staat er ook niets tussen de regels. Dat is de andere kant. Dan blijft het papier blanco. Dan blijft het stil. Angstig stil……..

2007 JP

Als elke mening telt

Sommige mensen vinden hun eigen mening belangrijker dan die van hun collega. Ja, ik heb het over jou! Jij, die je vaak irriteert aan je collega’s. Jjij, die vindt dat zij jouw ideeën zo dicht mogelijk moeten benaderen. Besef jij eigenlijk wel dat anderen door jouw gedrag geen ruimte voor hún inbreng ervaren? Eerlijk gezegd vind ik je behoorlijk eigenwijs en egoïstisch! Er zijn namelijk tig-miljard mensen op deze wereld met ieder hun eigen zienswijze op bepaalde zaken. En die lopen gegarandeerd uiteen. Wees eens eerlijk: waarom zou jouw mening de enige juiste zijn?

Onlangs hoorde ik van een collega dat zij zich geërgerd had aan de harde muziek op het dagcentrum waar een cliënt werkt. Dat was haar mening. Maar zij vergat dat die 30 andere cliënten en begeleiders die daar werken, er wel veel plezier van hebben en dat er dus tenminste twee manieren zijn om iets te ervaren.

Alles wat niet overeenkomt onze opvattingen, veroorzaakt een bepaalde vorm van spanning. Van bijna onmerkbaar tot heel intens. Je moet op een dag maar eens turven hoe vaak je dit soort spanning ervaart: Een cliënt werkt niet mee tijdens een dienst. Een collega zegt iets verkeerds. Een andere collega maakt een flauwe grap. Je manager vraagt iets van je en je hebt het al zo druk. En die collega van jou moet ook maar eens wat netter rapporteren.

Het feitelijke probleem is dat onze denkbeelden niet overeenkomen met de harde werkelijkheid.Maar wees eens eerlijk. Er zijn maar weinig situaties waarin er maar één norm is. Er zijn Christenen en Moslims, PvdA’ers en SGP’ers, mannen en vrouwen, dominees en dieven. Je kunt er dus op rekenen dat er altijd wel mensen zijn die een andere overtuiging hebben.

Je kunt anderen altijd de schuld blijven geven van jouw irritatie en hen blijven tegenwerken. Op deze manier wordt jouw opvatting in stand gehouden. Je kunt ook toegeven dat het jouw verwachtingspatroon is wat problemen geeft en dat proberen los te laten. Maar dat is meestal gemakkelijker gezegd dan gedaan. En misschien wil je dat eigenlijk ook helemaal niet.

Je hebt allerlei kennis en ervaring. Je collega trouwens ook. Daarmee kon je altijd oordelen over alles wat er in je blikveld terecht kwam. Vaak werkte dat in jouw ogen ook wel goed. Je kwam altijd waar je wezen wilde en mensen hadden vaak nog respect voor je opvattingen ook. Waarom zou je het dan veranderen?

Mag ik jou een tip geven? Beken eerst maar dat jij zelf de irritatie veroorzaakt. Het is immers jouw norm en jouw interpretatie van een situatie. Jij bent dus de enige die kan leren iets op een andere manier te benaderen.

Beste hulpverlener, mag ik je wat vragen? Houd jij al rekening met de mening van een ander? Als elke mening telt. Dus ook die van je collega. Wel eens van samenwerken gehoord?

2006 JP

Het is maar hoe je het bekijkt!

Context, samenhang, overzicht, panorama, invalshoek, oogpunt, optiek, standpunt, zienswijze, verwachting. Zomaar wat losse woorden? Nee, zeker niet. Het zijn synoniemen voor het woord perspectief’.                                                                                                                                                                                                                                              Perspectief, het betekent zoiets als hoe je tegen zaken en dingen aankijkt. Toch zit er meer in dit woord. Bijvoorbeeld de uitdrukking ‘dat biedt goede perspectieven.’ Het gaat dan over mogelijkheden die er zijn. Maar voor meerdere mogelijkheden, moet je wel weer verschillende invalshoeken en zienswijzen hebben. Het is maar hoe je het bekijkt!

Hoe kijk jij tegen de dingen aan die er gebeuren? Bepaal jij wat er gebeurt of bepaalt wat er gebeurt jouw? Gaat het goed op de locatie waar jij werkt, omdat jij dat vind of voel jij je goed omdat je zo’n fijne werkomgeving hebt? Gaat het slecht met de stichting waar je werk of vind je dit? Heb je lastige cliënten of hebben de cliënten een lastige medewerker? Heb je een slechte manager of vind je dat? Is het leven tot op zekere hoogte maakbaar of maakt het leven je tot wie je bent? Heb ik een probleem of heeft het probleem mij? Het is maar hoe je het bekijkt.

Je kunt op verschillende manieren naar zaken en personen kijken. Het hangt er vanaf waar je gaat staan. Soms ben je gevangen in een enkel perspectief en voelt een probleem echt als een probleem. Voorbeeld: “ik loop nu al de hele dag door de stad en ik kan nergens goede handschoenen vinden, ik krijg er hoofdpijn van en die parkeergarages kosten me handenvol geld!” Vastzittend in de zelfbedachte eis, dat er even snel een paar handschoenen gekocht moeten worden is er inderdaad een probleem. Maar door even ergens anders te gaan ‘staan’ (er anders naar te kijken) is het probleem foetsie: “Ik doe gewoon die jas met die diepe zakken aan. Die handschoenen komen wel.” Het is maar hoe je het bekijkt.

Nu is dit een erg simpel voorbeeld, maar veel problemen zien er anders uit als we er anders naar durven kijken. Dan kun je bedenken dat al die veranderingen en reorganisaties wellicht geen probleem zijn, maar misschien een kans om eindelijk iets leukers te gaan doen. Dan kan ruzie een opening naar meer begrip zijn. Dan kan een crisis op de werkvloer het begin zijn van een beter verhouding. Verwijdering tussen collega’s kan dan ruimte bieden voor toenadering. En misschien kom je er dan achter dat die lastige cliënten helemaal niet zo lastig zijn, maar gewoon hard aan hun eigen zelfstandigheid werken. Het is maar hoe je het bekijkt.

Het is niet altijd eenvoudig te zien dat er meer kanten aan een situatie zitten, maar het biedt wel goede perspectieven. En uiteindelijk voorkomt het ook veel problemen. Hoe kun je dit doen? Door simpelweg naar de ander te luisteren. Door de ander ruimte te geven. Door de ander serieus te nemen. Er zijn vaak meer benaderingen van een probleem mogelijk. Daarin heb je elkaar nodig. Het is maar hoe je het bekijkt!

2007 JP

Wijs of dwaas?

Het gezegde luidt: Stille wateren hebben diepe gronden, maar het murmelende beekje is ondiep.  Dit is te zien in de praktijk van het leven. Mensen van veel woorden zijn zelden mensen van grote daden.  Je kunt wel veel praten, maar vaak worden er dan dingen besproken waar je geen verstand van hebt. Op deze manier breng je je eigen dwaasheid aan het licht.                                                                                                                                                                                                                                                                                  Als je onwetend ben over iets en je houdt je eigen stil, kan je voor verstandig doorgaan. Maar als je praatziek bent maakt je zelf je gebrek aan verstand openbaar.

2005 JP